De blokkade van de Straat van Hormuz heeft aangetoond, net als de Nord Stream-gaspijpleidingen die daarvoor door Oekraïne liepen, dat fossiele brandstoffen, hoewel gemakkelijk op te slaan en te transporteren, geen gegarandeerde aanvoer kennen – verre van dat – en dit is al het geval lang voordat ze uitgeput raken.
Sommige auteurs, zoals P. Charbonnier [1], zien dit als een kans om een klimaatcoalitie te vormen die fossiele brandstoffen vaarwel zegt. We weten immers dat een groot deel van de fossiele brandstofreserves in de grond moet blijven als we de opwarming van de aarde onder de 2°C willen houden [2]. De auteur gaat zelfs zo ver dat hij suggereert dat de acties van Trump en zijn medewerkers, die hebben geleid tot de grootste vernietiging van de fossiele brandstofinfrastructuur in de geschiedenis, hem onbedoeld tot ecoterrorist bestempelen [3].
In ieder geval krijgen de voorstellen van negaWatt juist in tijden als deze nog meer betekenis en urgentie: een volledige uitfasering van fossiele brandstoffen en de vervanging ervan door hernieuwbare energiebronnen, efficiënte apparaten en processen die verliezen beperken, en bovenal energiebesparing.
In Frankrijk wordt er nauwelijks over energiebesparing gesproken [4]. In België wordt het wel eens genoemd, bijvoorbeeld via bijdragen van de directeur van Engie in De Standaard [5]. Maar de focus ligt vooral op… kernenergie. Alsof dat de oplossing is voor de energieafhankelijkheid van ons land. Het lijkt ons, als negaWatt Belgium, daarom essentieel om deze twee pijlers van ons voorstel opnieuw onder de loep te nemen: energiebesparing en een 100% hernieuwbaar energiesysteem.
Energie-efficiëntie
Binnen onze vereniging onderzoeken we het potentieel van negawatts – dat wil zeggen, de watts die we kunnen besparen op ons energieverbruik. In ons scenario voor België stellen we een potentiële energiebesparing van 50% voor in 2050, naast het bereiken van CO2-neutraliteit, door energie-efficiëntie en energiebesparing te combineren. In elke sector hebben we realistische maatregelen geïdentificeerd om de Belgische energievoetafdruk te verkleinen.
Voor mobiliteit geven we bijvoorbeeld zoveel mogelijk prioriteit aan openbaar vervoer en stimuleren we actieve verplaatsingen. Of burgers (ongeacht hun leeftijd) of pendelaars hier dan voor kiezen, hangt natuurlijk af van de beschikbare opties. Dit is uiteraard geen strikt persoonlijke keuze.
Deze energie-efficiëntieaanpak vermindert niet alleen ons verbruik van apparatuur en de impact van de productie ervan, maar verlaagt ook onze energierekening en maakt ons minder afhankelijk van import. De maritieme handel zou aanzienlijk afnemen met veel minder of zelfs zonder olietankers en LNG-schepen.
100% Hernieuwbaar
Wereldwijd staan we voor een hernieuwbare toekomst; dat staat vast. We zullen daar snel naar toe evolueren, afhankelijk van hoe vlot we fossiele brandstoffen uitfaseren.
Met ons scenario dat in 2025 is verschenen hebben we aangetoond dat een scenario met 100% hernieuwbare energie mogelijk is voor België. Toegegeven, de Belgische productie van hernieuwbare energie zal niet voldoende zijn om in de behoeften van het land te voorzien. We zullen elektriciteit en waterstof moeten importeren van onze buurlanden, maar in veel kleinere hoeveelheden dan de huidige koolwaterstoffen.
Elia heeft in haar Blueprint-studie [6] aangetoond dat er twee opties zijn voor België om energieonafhankelijkheid te bereiken: het importeren van windenergie van offshore-installaties in de Noordzee of het ontwikkelen van kernenergie in België. Volgens Elia zijn de kosten vergelijkbaar, maar is het economische risico groter bij kernenergie.
In een door ons uitgevoerde gevoeligheidsanalyse [7] blijkt dat alleen een extreem lage kostprijs voor nieuwe kerncentrales – een kostprijs die ons onrealistisch lijkt – deze optie economisch aantrekkelijk maakt. Windenergieprojecten worden echter vaak belemmerd en kernenergie wordt gepresenteerd als de enige oplossing.
Kernenergie als afleidingsmaneuver
Het is belangrijk te onthouden dat de bouw van nieuwe kerncentrales aanzienlijke tijd in beslag neemt, met vertragingen van 15 tot 20 jaar. De klimaatuitdaging is echter veel urgenter.
De federale minister van Energie, soms ironisch genoeg ook wel de minister van Kernenergie genoemd, moet meer doen dan alleen de afgeschreven kerncentrales van Engie terugkopen. Nee, de belangen zijn groot en de situatie verdient een meer omvattende, doordachte en duurzame aanpak. Het gaat om de transformatie van onze hele economie: pragmatisch renoveren van onze gebouwen, verminderen van energieverspilling in de industrie en openbare gebouwen, ontwikkelen van technologieën voor hernieuwbare energie en deze industriële prioriteiten tot de hoekstenen van onze economie maken.
Energiecoherentie in België
De hardnekkige drang om kernenergie koste wat kost nieuw leven in te blazen, zou niet het middelpunt van de discussie moeten zijn. Want kernenergie is geen wondermiddel.
Om terug te komen op het voorbeeld van mobiliteit: openbaar vervoer verbindt op een intelligente manier diverse energiezuinige alternatieven. Naar onze mening komt energie-efficiëntie voort uit deze systemische aanpak, en niet uit een paar milieuvriendelijke acties gebaseerd op individuele keuzes.
Het parallel ontwikkelen van hernieuwbare energie in België, samen met passende opslagoplossingen, op een planmatige manier, zal ons een flexibel en duurzaam energiesysteem opleveren. Deze investering, in combinatie met de investeringen die nodig zijn om de vraag te beheersen, zal toekomstige generaties een meer zelfvoorzienend, koolstofarm en energiezuinig land nalaten.
[1] P. Charbonnier, “L’écologie de guerre totale”, in “Le Grand Continent”, 24/03/2026
[2] https://www.nature.com/articles/nature14016
[3] MALM Andreas, Comment saboter un pipeline. La Fabrique Eds, 2020
[4] https://www.negawatt.org/Energie-pourquoi-la-sobriete-a-t-elle-disparu-des-radars-en-2026
[5] Interview Vincent Verbeke, De Standaard, 4 juni 2026, “Dit is een oliecrisis, maar nog geen gascrisis en zeker geen elektriciteitscrisis”.
[6] Onderzoek BluePrint 2035-2050, gepubliceerd in 2024 door Elia
[7] https://www.negawatt.be/scenario/250611/sensitivity_nuclear_BE.html